Беларуская кулінарная спадчына багатая і старажытная. У Гродна вучні 5-8 класаў гімназіі №6 па крупінках збіраюць кулінарную спадчыну Гродзеншчыны.

Яны стварылі вэб-праект “Кулінарная азбука гараденца”, які займаецца вывучэннем традыцыі кухні Гродзеншчыны і Вялікага Княства Літоўскага, і зборам сямейных рэцэптаў жыхароў Гродна і наваколля. Крок па кроку, да “азбукі” дадаюцца новыя і новыя літары. 

Дык што ж елі жыхары Гродна і ваколіц?

Граматка 

Да сярэдзіны XIX стагоддзя граматка была вельмі папулярнай стравай беларускай кухні. Зараз гэтую старадаўнюю страву замянілі кава і гарбата. Нягледзячы на тое, што граматка выконвала функцыю кавы і гарбаты, яна падавалася не толькі ў якасці напою, але і як суп. З граматкі раней пачыналі дзень, яе маглі прапанаваць падчас размовы гэтак жа, як сёння мы прапаноўваем каву ці гарбату. Яе гатавалі на піве, таму страва мела злёгку ялкавы, але прыемны смак, які можна было б параўнаць са смакам кавы. Падобная страва існуе і ў польскай кухні і завецца "піўны суп". 

Паводле легенды, жонка Жыгімонта Старога італьянка Бона Сфорца вельмі недаверліва ставілася да Вялікага Княства Літоўскага, і толькі граматка прымусіла яе змяніць сваё меркаванне.

Гродзенскі сэрнік (тварожнік)

Ідэя запекчы тварог ці блізкія да яго па ўласцівасцях і складу прадукты, напрыклад мяккі сыр, з даданнем яек, цукру, алею і мукі, старая як свет. Складана вылучыць мясцовасць або этнічную групу, якія маглі б прэтэндаваць на аўтарства гэтага цудоўнага дэсерту з тварагу. Асабліваць гарадзенскага тварожніка ў дражджавым цесце, дзякуючы якому атрымоўваецца цвёрдая скарыначка у параўнанні з пясочным цестам, якое выкарыстоўваецца ў сучасных тварожніках.

Ламанцы

Ламанцы – гэта невялічкае печыва, часам з прэснага, часам з кіслага цеста, якое елі з макавым малаком і мёдам. Дэсерт звычайна рабілі на Вялікдзень. 

Ламанцы атрымалі назву ад спосабу ўжывання – іх ламалі на кавалачкі. Спачатку цеста тонка раскочвалі, ўкладвалі на бляху, нажом наносілі лініі, па якіх запечаныя ламанцы і падзялялі. 

Пальцоўка 

Пальцоўка - рэгіянальная назва свіной каўбасы на Гродзеншчыне - традыцыйнага беларускага мяснога прадукту. Гэта скарачэнне ад назвы "пальцам пханая каўбаса". Сама назва раскрывае тэхналагічны працэс падрыхтоўкі: у свіную кішку напіхвалі ўручную дробна парэзаныя кавалачкі мяса і сала са спецыямі і з часнаком. У наш час мяса звычайна перакручваюць на мясарубцы, што некалькі зніжае смакавыя якасці вырабу. 

Пальцоўска лічыцца святочнай каўбасой, бо і сёння яе можна часта сустрэць на калядных сталах або на вяселях. Такая каўбаса сустракаецца ў пісьмовых крыніцах з часоў ВКЛ. Сярэдзіна XVIII ст. была часам росквіту спажывання каўбасы ў Беларусі. У час панавання ў ВКЛ і Польшчы Аўгуста II Моцнага і Аўгуста III - добры шляхецкі кухар мусіў умець гатаваць з каўбасы 12 страваў, а магнацкі - 24.

Цымус

Гэтая страва характэрна для габрэйскай кухні. Само слова «цымус» мае нямецкае паходжанне і ва ўмоўным перакладзе азначае «гарнір да нейкай стравы». У традыцыйным габрэйскім разуменні ў цымуса шмат варыянтаў, але заўсёды прысутнічае морква.

Цымус можа быць салодкім з сухафруктамі, можа быць падобным на рагу з агародніны, калі ў складзе акрамя морквы яшчэ бульба і лук з фасоллю. Часта ён выступае як самастойная страва з даданнем мяса. У любым выпадку гэта заўсёды вельмі смачна. «У гэтым увесь цымус», - так звычайна кажуць, каб падкрэсліць значнасць і каштоўнасць чаго-небудзь.

Жадаем поспехаў у раскрцці смаку роднай кухні!

 

Па матэрыялах minsknews.by і "Кулінарная азбука гарадзенца".

Кулінарныя традыцыі аграгарадка Спорава ў Бярозаўскім раёне не пакінуць абыякавым нават самага патрабавальнага гурмана. Слава пра самабытную кухню Спорава ўжо разляцелася па ўсёй Беларусі. Толькі тут гатуюць сушанаю ў печы на саломе рыбу. У хуткім часе унікальны рэцэпт можа трапіць у спіс нематэрыяльнай спадчыны Беларусі. А значыць, на кулінарнай мапе Палесся з'явіцца яшчэ адно прывабнае месца для гастранамічных турыстаў.

Кулінарныя традыцыі Спорава сваімі каранямі сыходзяць у глыбокае мінулае. Калі сушаная рыба з'явілася на стале ў мясцовых жыхароў, дакладна не ведае ніхто. Па сутнасці, кожны жыхар Спорава рыбак ад нараджэння. Спораўскае возера здаўна круглы год корміць мясцовых жыхароў. Рэцэпт прыгатавання рыбы ў печы беражліва перадаюць з пакалення ў пакаленне ўжо некалькі стагоддзяў.

Свежую рыбу спачатку чысцяць, затым запраўляюць соллю, заправамі і прымаўкамі. Апошні інгрэдыент - самы важны. Нездарма раз у тры гады тут праводзяць вялікі фестываль гумару. Печ засцілаюць таксама па-асабліваму. Спецыяльная “падушка” з саломы надае страве ні з чым не параўнальны водар. Для такой рыбы ў мясцовых жыхароў ёсць і свая назва. “Мы называем гэта семечкі рыбныя. Бо надта ж воны лускаюцца хутка, бы тыя семачкі, надта з’ядаюцца. Бо ўсе-такі ў нас у возеры рыба особенная. І смак у яе другі, не гэтакі, як ва ўсей Беларусі.” – кажа жыхарка Спорава Таццяна Пашкевіч.

Як ні дзіўна, старадаўні рэцэпт актуальны і на сённяшні дзень. Бо штодзённае меню жыхара Спорава па-ранейшаму шмат у чым залежыць ад ранішняга ўлову.

Па матэрыялах ctv.by

 

З 31 студзеня па 10 лютага ў Мінску пройдзе літаратурны гастрафэст, які стане анонсам 26-й Мінскай міжнароднай кніжнай выставы-кірмашу.

13 кафэ і рэстаранаў горада арганізуюць гастратыдзень: у меню будуць уключаныя стравы, прысвечаныя кніжнай тэматыцы, напрыклад, прыгатаванне якіх апісана ў тых ці іншых літаратурных творах.

Кожная ўстанова прапануе гасцям па 5 страў на выбар. Хоць, вядома, можна замовіць і ўсё адразу. Две з пяці страў літаратурнага меню ўстановы прыгатуюць па рэцэптах беларускай кніжнай класікі - творах Якуба Коласа "Новая зямля" і Уладзіміра Караткевіча "Дзікае паляванне караля Стаха». Тры астатніх - па сваім меркаванні.

Такім чынам, “Верашчаку” ды “Калдуны” можна будзе паспрабаваць практычна ў кожнай установе, але, ясна, па-свойму прыгатаваныя. Будуць і “Варэнікі з вішняй і варэннем з абляпіхі“- «Ноч перад Калядамі», Мікалай Гогаль, і “Арэхавы суп” - «Рапунцэль», Браты Грым, і “Грачаныя аладкі са смятанай і кляновым сіропам” - «Унесеныя ветрам», Маргарэт Мітчэл, і шмат іншага.

Цікавостка яшчэ у тым, што разам з меню можна пачытаць ці прагледзець кнігі - у іх будут пакінуты закладкі на старонках, дзе згадваюцца тыя ці іншыя стравы.

 

Па матэрыялах www.the-village.me і www.1prof.by

Кнігу сваіх кулінарных сакрэтаў раскрыў беларускі пісьменнік Алесь Камароўскі, ураджэнец вёскі Мікалаеўшчына Стаўбцоўскага раёна — малой радзімы Якуба Коласа.

 — Мая мама была выдатнай гаспадыняй. У даваенны час яна працавала поварам у школе, а пасля — на турбазе, у дзіцячым садзе, — расказвае Алесь Адамавіч. — Бацька і мы, два сыны, былі «пастаўшчыкамі» свежай рыбы з Нёмана, грыбоў і ягад…

Галоўным прадуктам на стале ў вяскоўцаў, безумоўна, быў хлеб. Аднак, паколькі на яго выпечку трэба шмат часу, гаспадыні часта спрашчалі сабе задачу — знаходзілі хлебу заменнікі. На Стаўбцоўшчыне пяклі праснакі. Гэтае печыва нагадвала тоўсты блін, пасыпаны кменам, соллю, або змазаны здорам. Часам для праснакоў выкарыстоўвалі хлебнае цеста, якое не падышло, ці тоўчаную вараную бульбу і муку.

— Калі ў нас гатавалася верашчака, яна, як і ў герояў «Новай зямлі», рабілася цэнтральнай стравай стала — «І аж пацелі, небаракі, каб больш зачэрпаць верашчакі». А дранікі, тушанка, клёцкі!.. — успамінае Алесь Адамавіч.

Рэцэпт стаўбцоўскай верашчакі просты: наразалі і абсмажвалі на патэльні свініну, дадавалі цыбулю, прысыпалі мукой, перамешвалі. Пасмажыўшы некалькі хвілін, мяса перакладвалі ў чыгунок, залівалі квасам і адпраўлялі тушыцца ў печ. Гатовая страва павінна «верашчаць». Елі яе з блінамі ды аладкамі.

Гэтая «народная страва», заўважае Алесь Адамавіч, трапіла да простага люду з каралеўскага стала. У часы заняпаду Рэчы Паспалітай пры двары Аўгуста III служыў кухмістр Верашчака. Ён і прыдумаў асаблівы спосаб гатавання каўбасы — рэзаць яе на дробныя кавалачкі, змешваць з салам і заліваць падлівай.

Дарэчы, жыхары коласаўскіх мясцін пякуць арыгінальныя блінцы — з так званым прыпёкам. Гэта спецыяльнае начынне — кавалачкі сала, падсмажаныя з цыбуляй, ці салёныя агуркі, на якія заліваецца цеста.

— Далікатэсы — каўбасы, сальцісон і крывянка, шынкі і мяса ў сінюзе (бычынай кішцы) — у хаце з’яўляліся, калі калолі парсючка. Пакоі напаўняліся казытлівымі пахамі спецый. З тых часоў аддаю перавагу хатняй прыправе перад магазіннай. Здрабняю пахучы і чорны перац, каляндру, лаўровы ліст, гваздзіку, насенне кропу і кмену, лісце парэчак, базіліку, мяты і мацярдушкі. Такую прыправу выкарыстоўваю для засолкі скумбрыі і селядца, дадаю ў фарш для катлет і галубцоў, — заўважае пісьменнік.

Алесь Камароўскі піша не толькі вершы і паэмы, ён таксама аўтар спартыўных аповесцей. Сёлета выйдзе «кулінарная» аповесць Алеся Камароўскага «Смаку не абабрацца». Сюжэт аўтар чэрпаў з уласнага досведу і назіранняў: будучы студэнтам, наведваў кулінарныя курсы. Крыніцай натхнення сталі таксама гістарычныя звесткі пра святочныя застоллі князёў Радзівілаў — у кнізе пераплятаюцца малюнкі далёкай і не вельмі мінуўшчыны. Ды і землякі — жыхары Мікалаеўшчыны, дзе ў пісьменніка зараз лецішча, падказалі нямала тэм для творчасці — толькі паспявай матаць на вус!

Па матэрыялах http://www.mlyn.by/

 

 

 

Пяцёрку самых папулярных у жыхароў Беларусі страў і прадуктаў назваў Алесь Белы, аўтар кнігі «Беларуская кухня. Гастранамічны даведнік» на аўтограф-сесіі, прысвечанай выхаду выдання ў свет.

Алесь Белы - гісторык, уладальнік сядзібы «Марцінова гусь» - займаецца тэмай беларускай гастраноміі ўжо дваццаць гадоў. З-пад яго пяра выйшлі такія кнігі, як «Наша страва», «Сакатала бочачка», «Літвінская кухня. Байкі Кухмістра Верашчакі », і мноства артыкулаў у розных друкаваных выданнях.

- Па-першае, сёння змянілася пакаленне, і маладыя людзі ўжо не памыляюцца, як іх бацькі, думаючы пра беларускую кухню як пра нявытанчаную і занадта вясковую. Па-другое, з'яўляецца ўсё больш рэстаранаў, дзе гатуюць і падаюць нацыянальныя стравы. Па-трэцяе, мы ўсё больш пачынаем шанаваць не толькі саму кухню, але і ўнікальныя арганічныя прадукты.

На думку Алеся Белага, самымі топавымі стравамі і прадуктамі, якія можна паспрабаваць літаральна ў кожным рэстаране, кафэ, сталовай, на аграсядзібе, спытаць у любой краме, з'яўляюцца дранікі, мачанка, клёцкі з душамі, журавіны і яблыкі.

Сёння гастранамічны турызм ва ўсім свеце становіцца адным з найбольш папулярных кірункаў. І першае, пра што пытаюцца чалавека, які вярнуўся з той ці іншай краіны: «Што ты там смачнага паспрабаваў?» Спадзяемся, што новы гастранамічны даведнік дапаможа зарыентавацца гасцям Беларусі, і яны ў адказ на гэтае пытанне змогуць распавесці пра кулінарныя разнастайнасці кухні нашай краіны.

 

Па матэрыялах www.planetabelarus.by