"Мінская праўда" пакрысе складае "Смачную карту Міншчыны" - падбірае для кожнага з раёнаў вобласці некалькі найбольш тыповых страў. Вілейскі раён прадстаўлены, у прыватнасці, судаком - гордасцю Вілейскага вадасховішча, якога тут гатуюць адмысловым спосабам.

Калі запытацца ў жыхароў Вілейшчыны, якая страва мусіць быць сімвалам іх раёна, большасць згадаюць якісьці «рыбны» рэцэпт. А дакладней, страву з судака. Рыба гэтая тут настолькі папулярная, што ў райцэнтры ўжо каторы год запар ладзіцца Дзень судака. З даўніх часоў людзей у гэтых мясцінах карміла рака Вілія.

Які спосаб прыгатавання судака варта лічыць «самым вілейскім»? Сваімі разважаннямі падзяліўся мясцовы жыхар Міхась Міхалевіч — краязнаўца, спецыяліст па частцы рыбацкіх традыцый, аўтар кнігі «Пра Вяллю, рыбу і рыбалку». Міхась Міхайлавіч зрабіў велізарную працу, апытаўшы жыхароў вёсак уздоўж Віліі: якая рыба з ракі самая смачная, як і чым яе лавілі.

Міхась Міхалевіч прэзентуе рэцэпт юшкі з судака па-вілейску, што грунтуецца на традыцыях старажытнай літвінскай кухні.

Спатрэбіцца судак (можна два і больш), не менш чым за паўкілі, для прыгатавання клёцак. Для навару пажадана кіля жывых яршоў і кіля акунькоў, два сырыя яйкі, 100 г мукі ці манкі, 1–2 цыбуліны, галоўка часнаку, сухі баравік, перац духмяны (можна чорны), кроп, лаўровы ліст.

Увага! Іншыя сарты рыбы, бульба, морква ў такой юшцы непажаданыя!

Прыгатаванне:

У саган наліваем два літры вады і запускаем жывых джгірыкаў (ёршыкаў) на 20 хвілін — яны пусцяць вязкае рэчыва. Яршоў вымаем, ваду пакідаем у сагане.

Патрашым судакоў, адразаем галовы, плаўнікі, луску не чысцім. Патрашым акунькоў, луску таксама не чысцім. Яршоў не чысцім і не патрашым. Але жабры выдаляем усёй рыбе.

Робім булён. Даліваем у саган вады больш за яго палову. Апускаем у металічным друшляку (ці ў марлі) галовы, хрыбты, плаўнікі судака, а таксама джгіроў і акунёў так, каб рыба цалкам была ў вадзе. Варым 20–30 хвілін на вялікім агні. Затым усё дастаём, дабаўляем у булён толькі соль і перамолаты сухі баравік.

Рыбны фарш для клёцак. Заўвага: калі юшка робіцца на кухні, а не ля вогнішча, можна адразу аддзяліць філе судака, перакруціць на мясарубцы разам з цыбуляй і часнаком. Дабавіць туды мукі (ці пару лыжак манкі), сырое яйка (пажадана толькі бялок), пасаліць-папер­чыць, паставіць фарш у халадзільнік на паўгадзіны.

Калі ж гатуеце на беразе вадаёма, тады вялікія кавалкі патрошанага судака варацца разам з дробнай рыбай толькі 5 хвілін. Відэльцам мяса лёгка аддзяляецца ад косці, размінацца ў місе і перамешваецца з дробна пакрышанай цыбуляй і часнаком, манкай ці мукой. Дабаўляем соль і пакідаем у халодным месцы ў марлі (друшляку), каб сцякла лішняя вадкасць, а мука ці манка разбракла. Хрыбет і плаўнікі зноў ідуць у саган для навару.

Фармуем клёцкі памерам крыху больш за грэцкі арэх. Апускаем іх у булён, варым 10 хвілін на малым агні. Напрыканцы дадаём перац, лаўровы ліст. Юшка з клёцкамі гатова. Смачна есці!

Па матэрыялах www.mlyn.by

 

 

Пулярды, пярдута і вярмізела. Што елі на Гродзеншчыне ў 19 стагоддзі

Як выглядала кухня гродзенцаў паўтара стагоддзя таму? Што любілі з’есці нашыя продкі? Hrodna.life зазірнуў у перапіс штодзённага харчавання аднаго з багатых двароў, складзены ў 1840-х гадах. Папярэджваем: чытайце далей, калі не вельмі галодныя, а тое заглынецеся сліною.

Ежа службы: супы ды кашы

Найпрасцей елі прадстаўнікі дворнай службы – прыгонная прыслуга або абслугоўваючы персанал з вольных людзей. Ежа ў іх была сытная, ёй, мабыць, пазайздросціў бы звычайны тагачасны селянін, але вельмі простая. Пераважалі супы ды кашы, а замест мяса найчасцей ужываўся або тлушч (лой, садла, смалец) або сала. Ад гаспадарскага стала службе даставаліся галоўным чынам рэбры на бульён або флякі.

У ежы дамінавалі кашы – пшоная, ячменная і татарчаная. Татарчанай (татарскай) кашай нашыя продкі называлі грачаную кашу і вельмі яе шанавалі. З супоў папулярнымі былі капуста з салам, гарохавы суп, бульён на касцях, крупнік. Час-почас дворскай службе выдавалі “піва на суп”. Значыць, з гэтага напою варылі нейкую поліўку. Часам службе гатавалі клёцкі, варэнікі з сырам ды бульбу.

Ежа шляхты: шмат мяса, “пірагі”, яйкі

Ежа шляхты, якая была пры магнацкім двары, была куды больш багатай. З супоў былі: грыбны суп, бульён з грачанай крупой, бульён з грэнкамі, клёцкамі або рысам, борш забелены або з грыбамі. Хаця часам маглі прыгатаваць і больш простую, але вельмі тлустую ежу – напрыклад капусны суп з галавой вяпрука.

У другіх стравах было вельмі шмат мяса: пызы (бульбяныя клёцкі) з мясам, парасяты, цяляціна, гусі на печыста, гавяжыя ногі. Да гэтага ўсяго дадаваліся згаданыя раней кашы, часта таксама з салам. Папулярнымі былі “рускія пірагі” (pierogi ruskie), якія нічога агульнага не маюць ні з Расіяй, ні з пірагамі. Гэта былі варэнікі з начынкай з фаршу з творага і бульбы з дадаткам перца і солі. А рускія – гэта ад Русі – нашых і ўкраінскіх земляў у складзе Рэчы Паспалітай.

Таксама згадваюцца запечаныя неяк яйкі (амлеты), капуста кіслая з рэбрамі (нашта накшталт бігаса), салёная рыба і пастарнак з саланінай. Пастарнак – гэта карняплод, у тыя часы не менш, калі не больш папулярны за бульбу.

Ежа магнатаў: пярдута, фрыкапэ, шчупак

А вось магнацкая ежа – гэта нярэдка набор не асабліва зразумелых цяпер словаў. Напрыклад пярдута, суп з вермізэлы, суп тартарэ, суп ан грацін, каплон аль грос сэль, фрыкапэ з цяляціны, мяса а-ля малага, цяляціна а-ля крэм і іншыя.

Расшыфраваць удаецца далёка не ўсе рэцэпты. Напрыклад, пярдута – гэта яйкі ў мяшочку, разбітыя яйкі, якія клаліся ў кіпень, “вермізэла” – гэта, відавочна, вермішэль, а каплон ан грос сэль – гэта “каплун на вялікай солі” – спецыяльны рэцэпт па прыгатаванні каплуна – кастрыраванага пеўня, які вельмі хутка тлусцее і асабліва смачны. Дарэчы, кастрыравалі не толькі пеўняў, але і пулярак або пулярдаў – курыц, якія таксама выходзілі асаблівыя. Яны хутка варацца, але каштавалі значна даражэй звычайнай курыцы.

Праўда далёка не ўся ежа вельмі багатых людзей мела гэтыя французскія або італьянскія дадаткі. Любілі і нешта больш звычайнае: макароны з печы прыпяканыя, шчупака з хрэнам, гавяжыя зразы, галомбкі (галубцы), шчавелевы суп або кіслую капусту. Мяса таксама было вельмі шмат, толькі больш вытанчанага: індык з рысам, качка на пячыста з яблыкамі, цялячая пячонка, ягняціна.

Асаблівым пырсмакам былі смажаныя дразды-рабіннікі. Бачна на іх палявалі ці самыя гаспадары ці нехта з дворні. Любілі з’есці і грыляду з цыплятаў (нешта накшталт прыгатавання на грылі). З капусты ўжывалі нашу звычайную капусту, а таксама капусту кальрабі і выведзеную незадоўга да таго ў Германіі капусту, якую чамусьці назвалі савойскай. З іншай гародніны ўжывалі даволі шмат морквы і буракоў.

У 40-х гадах пазамінулага стагоддзя нават бульба яшчэ не была такой папулярнай як цяпер. А наконт тлустаці і шкоднасці ежы то што тут скажаш, у тыя часы колькасць і тлустасць ежы былі адным з найбольш важных прызнакаў дастатку. Не тое што цяпер, калі багатыя стараюцца харчавацца нізкаларыйна, а больш бедныя націскаюць на розны фаст фуд.

 

По материалам Hrodna.life 

 

 

Карьеру повара Борис Буоннер начал в родной Франции, где поначалу он работал барменом и сомелье, а потом стал работать помощником, а затем и шеф-поваром ресторана.  Борис женился на белоруске и пять лет назад переехал в деревню Стражевичи на Витебщине.

Поначалу была идея выращивать гусей и делать фуа-гра, но постепенно кулинарные интересы Бориса переключились на улиток. Во Франции их едят так много, что в естественной среде они практически не встречаются, чего не скажешь о Беларуси.

Сейчас Борис участвует в региональных фестивалях со своим фудкортом и с удовольствием угощает белорусов изысками французской кухни.

Фирменный рецепт Бориса:

После дождя собрать улиток. Сложить их в пластиковую коробку, сделать отверстие для доступа воздуха. 7 дней улитки «очищаются».

Посыпать мукой и чабрецом. Тщательно вымыть и оставить на 1 месяц, в хорошо проветриваемом помещении.

Тщательно вымыть, очистить от раковин. Сложить в таз с соленой водой и как следует «размять» или, по словам Бориса, «сделать массаж».

Приготовить бульон: на 1 л воды 0,5 л белого вина, 1 морковь, 1 луковицу и 3 веточки чабреца. Варить улиток в этом бульоне в течение 3-4 часов на маленьком огне. Снять и оставить остывать на ночь.

Закатать в стерилизованные банки.

Делаем заправку: петрушка, чеснок, лук, соль. Берем раковинку улитки и кладем туда немного заправки, затем саму заранее подготовленную улитку, затем снова заправку и запекаем в духовом шкафу 10 минут.

И ву-аля! Можно наслаждаться!

По материалам телеканала Белсат

https://belsat.eu/programs/frantsuzski-kuhar-zbirae-slimakou-na-vitsebshchyne-retsept/

 

Увидел свет сборник «Белорусская кухня. Гастрономический путеводитель» — совместный историко-культурный проект минского издательства «РенессансПаблишинг» и историка белорусской кухни Алеся Белого.

Богато иллюстрированные и вдумчиво написанные очерки о 39 белорусских блюдах и продуктах и 8 традиционных напитках — ядро издания. Слоган проекта — «От истории к популярному!» — указывает на стремление составителей не просто ликвидировать белые пятна гастрономической культуры Беларуси, но и познакомить читателей, в первую очередь отечественных и зарубежных туристов, с теми местами, где полузабытые реалии национальной кухни возвратили к жизни наши современники – рестораторы, производители продуктов, владельцы агроусадеб.

Подробно о путеводителе можно прочитать здесь.

Да фермера Міхаіла МАКЕЯ, які гаспадарыць на зэльвенскай зямлі, зранку збіраліся госці. Фермерская гаспадарка Макея налічвае 120 гектараў. Вырошчвае гародніну, збожжавыя, трымае вялікую гаспадарку — курэй, індыкоў, свіней, авечак. У тый жа час сям'я Макей — сапраўдная захавальніца традыцый і стварае ўнікальны турпрадукт.

Падзея ў аграсядзібе “Верас”, што належыць сям'і Макей, адбывалася незвычайная, ператвораная ў свята, галоўнае дзейства якога — разбіранне парсюка.

З раніцы паліцца печ, грэецца вада. Зрэшты, свіней калолі на поўню ці ў апошнюю квадру месяца. Макей увайшоў, што называецца, у вобраз прасцецкага вясковага Міхася, зусім не падобны да яго самога. Гаспадары на драўляных дошчачках выносілі сала, каб госці з’елі апошні кавалак і потым пасалілі свежае.

Прылюдны рытуал асвежавання — не выдумка зэльвенцаў. У чэшскіх рэстаранах, напрыклад, і цяпер запрашаюць на “вепржове ходы”, тым самым прыцягваючы ўвагу да сваёй харчэўні. Калісьці польскія рэстаратары на тэрыторыі Заходняй Беларусі таксама прымянялі гэты маркетынгавы ход.

Паслядоўнасць аперацый — залог бялюткага сала і чыстага мяса. У кожнай вёсцы ёсць свае адмысловыя майстры гэтай справы, якіх запрашаюць, калі надыходзіць пара свежыны, ледзь не ў кожны дом. Гэты рытуал нават збіраюцца ўнесці ў Спіс нематэрыяльнай спадчыны, бо традыцыя губляецца на вачах. Каля комплексаў і ферм забаронена трымаць свіней, таму спрадвечныя навыкі ўжо не патрэбныя, ніхто са старэйшых не вучыць дзяцей разбіраць парсюка.

Калолі свінню талакою — кум, дарослы сын, муж сястры, раней жа ўсе разам жылі. Калолі па чарзе ў радні, і праз месяц кожны родзіч зноў меў свежую скварку і каўбасы, якімі частавалі сваякі, успамінае Ірына Макей: “Таму калі шмат раздаеш, шмат і вяртаецца”. Аднак мясныя стравы — зусім не паўсядзённая ежа беларусаў.

Абавязкова была капуста ў розных відах — шыткаванка, квашаная цэлымі галоўкамі, агуркі. Нядаўна сям'я Макей дастала з возера адну бочку з саленнямі. У возеры да вясны ляжаць яшчэ чатыры такія. Кроп, часнык, хрэн, дубовы і парэчкавы ліст робяць агуркі духмянымі і хрусткімі.

Прэс-тур “Свежына ў Міхася” прайшоў 27-28 студзеня па зялёным маршруце згодна з праектам “Зэльвенскі дыярыуш: узмацненне партнёрства, развіцця крэатыўных ініцыятыў і адраджэння спадчыны”, які фінансуецца пасольствам ЗША ў Беларусі.

Па матэрыялах sb.by, ruralbelarus.by